PETER PAUL RUBENS (1577-1640) Feuille d'études double-face de cavaliers arabes au turban, se défendant contre l'ennemi. Plume et pinceau d'encre brune sur papier filigrané (pélèrin dans un oval). Signé 'Van Dyck'. L'attribution à Van Dyck a été déclinée par le fait que ni dans les catalogues de Susan J.Barnes ni dans Horst Vey des dessins figurant cavaliers et chevaux sont repris. De plus, la couleur brune est plutôt à attribuer à Rubens qu'à Van Dyck. Un autre détail qui nous met sur la piste de Rubens, est le filigrane (un pélèrin au chapeau dans un cercle) d'un moulin à papier de Fabriano. Le même filigrane est trouvé dans des dessins à Anvers et à Cologne et dans des copies de Rubens d'après Michelange dans la chapelle Sixtine, lors de son séjour à Rome en 1601-02. Le jeune Rubens s'est fait inspirer par les fresques de scènes de bataille (voir La Bataille de Constantin) de Raphaël dont il possédait lui-même une copie anonyme. Son intérêt dans les batailles se traduit également dans son dessin de La bataille des Amazones (Londres). La technique du lavis fait penser à d'autres dessins de sa main tels que Saint-Georges et le dragon (Louvre) ou encore Susanna (Montpellier). Mais le fait qu'il a utilisé un pinceau sur papier est quasiment unique. On connaît deux autres exemples datant de cette même période à Rome, mais ceux-ci sont des copies des fresques de Pordenone dans la chapelle Malchiostro à Trévise. Ce dessin est donc un expériment précoce dans lequel on discerne déjà son goût pour l'usage de pinceau sur panneau. Provenance: Anvers, collection privée Expertise: Mme Anne-Marie Logan (février 2016) 284 (315) x 478 (480) mm PETER PAUL RUBENS (1577-1640) A Horse and Turbaned Rider in various poses defending himself from the enemy, c. 1601-02 Pen and lighter brown ink at the right; brush and darker brown ink at the left and on the verso, 284 (315) x 478 (480) mm. Vertical center fold from drying the paper. Old annotation with pen and black ink on the recto at bottom center: van Dyck. Watermark: Pilgrim in a circle. This large double-sided pen and brush drawing with variations of a turbaned rider on a bucking horse trying to fend off enemies was recently discovered in an Antwerp private collection. Drawn freely with a medium size brush it shows no underdrawing in chalk or charcoal. The composition looks spontaneous, possibly to be used in another work of art or perhaps to capture a specific movement of a horse and rider to remember. An old annotation at the bottom of the recto attributes the study to Anthony van Dyck (1599-16041). Neither Van Dyck, A Complete Catalogue of the Paintings, by Susan J. Barnes et al. (2004) nor Horst Vey’s Die Zeichnungen Anton van Dycks (1962) include images of men and horses in battle; the subject does not occur in his surviving oeuvre in which portraits and figural compositions predominate. Furthermore, the brown of the ink of the brushwork is closer to that found in drawings by Rubens. Another detail that points to Rubens is the distinct watermark of a man identified as a pilgrim wearing a hat, placed in a circle, walking to the right, and carrying a stick over his right shoulder. note (Westfehling, op. cit., p. 209-10, notes 105-09, figs. 35-37.) This image is found in paper from the mill in Fabriano, Italy, dated 1598 and was first identified by Uwe Westfehling in 2001. note (”Drei verschollene Zeichnungen von Peter Paul Rubens,” Wallraf-Richartz-Jahrbuch, vol. LXII, 2001, pp. 171-222, especially p. 210, fig. 35.) The same watermark appears in four early Rubens drawings in Antwerp and Cologne, namely his copies after the Torso Belvedere (Rubenshuis, Antwerp), the Laocoon and the Centaur Tormented by Cupid (Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud, Cologne) and the recently discovered copy after two figures in Michelangelo’s Last Judgment (Private Collection. (Jeremy Woods, Rubens. Copies…, Italian Artists, III, Artists Working in Central Italy and France (CRLB), London-Turnhout, 2011, pp. 190-93, no. 190, fig. 75, 1601-02). Moreover it is also found on two of Rubens’s copies after Michelangelo’s Prophets and Sibyls on the Sistine Ceiling drawn during Rubens’s first visit to Rome 1601-02, namely the prophets Daniel and Zachariah. note (Woods, op. cit. 2011, Daniel, pp. 133-35, no. 172, Fig. 28 and Zachariah, pp. 144-46, no. 177, Fig. 38). The drawing therefore is here attributed to Rubens and dated to his first trip to Rome from July 1601 until April the following year, 1602, when he is again mentioned in Mantua. For further information, please contact our offices. 284 (315) x 478 (480) mm PETER PAUL RUBENS (1577-1640) Een paard en een ruiter met tulband in verschillende houdingen, zichzelf tegen de vijand beschermend, ca 1601-02. Pen in lichtbruin aan de rechterzijde: penseeltekening in donkerbruine inkt aan de linkerzijde en op de verso. Verticale plooi (van het drogen van het papier). Oude annotatie in pen (zwarte inkt) op de recto midden onderaan 'van dyck'. Watermerk: een pelgrim in een cirkel Herkomst: Antwerpen, privé-collectie Expertise: Mevrouw Anne-Marie Logan (februari 2016) Deze grote dubbelzijdige pen-en penseeltekening met variaties van een ruiter met tulband die zich op een bokkend paard verdedigt tegen vijanden, werd recent ontdekt in een Antwerpse privé-collectie. Er werd gebruikt gemaakt van een middelgroot penseel zonder ondertekening in kalk of houtskool. De compositie is spontaan, waarschijnlijk om later te gebruiken in een andere compositie of misschien om gewoon de specifieke beweging van een paard en een ruiter tesamen te vatten. Een oude annotatie onderaan (recto) verwijst naar Antoon Van Dijck (1599-1641). Noch in Van Dyck, A Complete Catalogue of the Paintings, door Susan J. Barnes et al. (2004) noch in Horst Vey’s Die Zeichnungen Anton van Dycks (1962) komen echter vechtende mannen en paarden voor. Het onderwerp komt niet aan bod in Van Dycks oeuvre waar vooral portretten en composities met figuren domineren. Daarenboven is het gebruik van het bruin eerder aan het bruin van Rubens toe te schrijven dan aan Van Dyck. Een ander detail dat in de richting van Rubens wijst, is het specifieke watermerk: een manfiguur (geïdentificeerd als pelgrim) met hoed, vervat in een cirkel, naar rechts wandelend, met een stok over de schouder (Westfehling, op. cit., p. 209-10, notes 105-09, figs. 35-37.). Dit watermerk verwijst naar een papiermolen in Fabriano, Italië, gedateerd 1598 en door Uwe Westfehling ontdekt in 2001 (”Drei verschollene Zeichnungen von Peter Paul Rubens,” Wallraf-Richartz-Jahrbuch, vol. LXII, 2001, pp. 171-222, especially p. 210, fig. 35.). Hetzelfde watermerk komt voor op tekeningen van Rubens in Antwerpen en Keulen, namelijk zijn studies naar Torso Belvedere (Rubenshuis, Antwerpen), de Laöcoon en de Centaur getart door Cupido (Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud, Keulen) en de recent ontdekte copie naar twee figuren in Michelangelo's Laatste Oordeel (privé-collectie, Jeremy Woods, Rubens. Copies…, Italian Artists, III, Artists Working in Central Italy and France (CRLB), London-Turnhout, 2011, pp. 190-93, no. 190, fig. 75, 1601-02). Daarenboven is het watermerk ook te vinden op twee Rubens' copies naar Michelangelo's Profeten en Sybillen in de Sixtijnse Kapel, die Rubens maakte tijdens zijn eerste bezoek aan Rome in 1601-02, nl. de profeten Daniel en Zacharias (Woods, op. cit. 2011, Daniel, pp. 133-35, no. 172, Fig. 28 and Zachariah, pp. 144-46, no. 177, Fig. 38). De tekening is daar toegeschreven aan Rubens en te dateren tijdens zijn eerste bezoek aan Rome tussen juli 1601 en april 1602, waarna hij terug in Mantua wordt gesignaleerd. Op de recto-zijde van de tekening is een bebaarde oriëntaalse man met een stevige tulband te zien, die naar de kijker toe lijkt te draven. Hij heeft een groot schild op zijn linkerzijde terwijl hij een tegenstander met zijn rechterhand ontwijkt. Hetzelfde paard en ruiter is aangezet met pen in een iets lichtbruinere inkt aan de rechterzijde in het midden. Het weergeven van de ruiter is eerder opmerkelijk want het lijkt alsof Rubens hem in één ononderbroken lijn heeft neergezet. De functie van deze pennetrek was de afzonderlijke positie van het paard met gebogen hoofd weer te geven, alsof het door de ruiter werd ingetoomd. Deze vluchtige studie in pen zal waarschijnlijk eerst gezet geweest zijn. Het zou als eerste idee hebben kunnen dienen voor een groter en levendigere versie ernaast, uitgevoerd in penseel. Net zoals de penseeltekening ontbreekt ook bij deze schets een ondertekening in kalk of houtskool. Het grote paard en ruiter die bijna het ganse blad vullen zal gebruikt zijn voor een gevechtscène. Deze hypothese wordt ondersteund doordat op de verso zijde een ruiter met tulband en een andere ruiter een vijand aanvallen die van rechts komt, eens te meer uitgevoerd met penseel in bruine inkt, gewassen, nu echter gezien vanop de rug in het midden van het blad gepositioneerd, de rechterarm geheven, klaar om toe te slaan. Deze actie wordt in verschillende posities herhaald naar de rechterzijde van het blad. Hier experimenteert Rubens met verschillende zichten op de ruiter frontaal en zijdelings, altijd met geheven arm en een schild aan de linkerzijde. Op het onderste gedeelte van het blad worden de figuren eerder abstract weergegeven en de details zijn moeilijk te ontleden behalve dan voor een groep van schilden onderaan links, en een paard en ruiter rechts, verwikkeld in een gevecht met een aanvaller. Het blad lijkt bovenaan en rechts, waar figuren ingekort lijken, afgesneden. Voor meer informatie, gelieve dossier op te vragen in onze bu 284 (315) x 478 (480) mm